آقای اسماعیل بقایی سخنگوی وزارت امور خارجه با حضور در برنامه گفتگوی ویژه خبری به موضوع «آژانس انرژی اتمی؛ نهاد نظارتی یا ابزار فشار سیاسی» پرداخت و به سوالات در این باره پاسخ داد. متن کامل این گفت‌و‌گو به شرح زیر است:

مقدمه مجری: وزیر امور خارجه در گفتگوی تلفنی با همتای ژاپنی خود تاکید کرد که هرگونه تصمیم مخرب در شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی علیه ایران با پاسخ مقتضی مواجه می‌شود، آقای عراقچی مسئولیت تبعات تصمیم نسنجیده در شورای حکام را بر عهده طرف‌هایی دانست که از آژانس استفاده ابزاری و سیاسی می‌کنند، رئیس دستگاه سیاست خارجی با تاکید بر حقوق مسلم ملت ایران در بهره مندی کامل از انرژی صلح آمیز هسته‌ای از اقدام تحریک آمیز و ناصواب آمریکا و سه کشور اروپایی در ارائه قطعنامه ضد ایرانی در شورای حکام حین مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا انتقاد کرد.

آقای بقائی اگر موافقید از گزارش آژانس شروع کنیم، گزارش آژانس ظاهری حقوقی و فنی دارد اصطلاحات، نکاتی که به آن اشاره می‌کند، مواردی که می‌آورد خیلی فنی و حقوقی است ولی ما مدام از این صحبت می‌کنیم که این گزارش سیاسی است، آیا به دلیل این که علیه منافع ما گزارشی ارائه شده آن را متهم به سیاسی بودن می‌کنیم یا دلایل متغنی برای سیاسی بودن آن داریم؟

بقائی: موضوع هسته‌ای ایران از ابتدا ورودش به شورای امنیت سازمان ملل و قبل از آن تلقی از آن به عنوان یک موضوع اشاعه‌ای یک تصمیم سیاسی بود. در این بیست و چندسال تداوم این موضوع هم در دستور کار شورای حکام و هم به نوعی هر از چند گاهی تهیه گزارش‌های مختلف یا قطعنامه‌های شورای حکام باز انگیزه‌های اصلی اش سیاسی بوده سیاسی به این معنا که اگر همین گزارش را مدنظر قرار دهیم، مبنای گزارش یا ماموریتی که براساس آن این گزارش تهیه شده سیاسی بوده، چون سه کشور اروپایی و آمریکا بانی قطعنامه‌ای شدند در نوامبر ۲۰۲۴ در شورای حکام بدون این که دلایل منطقی یا قانونی برای این موضوع اقامه کرده باشند، اصل موضوع بنابراین غیرمنصفانه و ناموجه است به دلیل این که برنامه هسته‌ای ایران طبق همان معیار‌های آژانس بین المللی انرژی اتمی و معاهده منع اشاعه و موافقت نامه جامع پادمان هیچ انحرافی از مسیر صلح آمیز نداشته، ایران هیچ عدم پایبندی نداشته و به این دلیل است که ما می‌گوییم این گزارش سیاسی است، چون در جهت اغراض سیاسی سه کشور اروپایی و آمریکا تنظیم شده که خود این‌ها هم مشخص است منافع یک بازیگر نامشروع و شرور در منطقه را نمایندگی می‌کنند.

سوال: و گزارش دو پهلو است یعنی نه اعلام می‌کند رضایت بخش است و نه اعلام می‌کند که رضایت بخش نیست، از واژه‌ای تحت عنوان کمتر از رضایت بخش استفاده می‌کند درست است؟

بقائی: یک قضاوت غیرعینی و ذهنی در مورد برنامه هسته‌ای ما ارائه می‌کند برای این که راه را باز بگذارد جهت تداوم این بحران ساختگی، نکته مهم این است که علیرغم این که عنوان گزارش است گزارش جامع و علیرغم این که از ابتدا هدف ارائه کنندگان قطعنامه در نوامبر ۲۰۲۴ این بود که بهانه جدیدی را یا بهانه محکمی برای ایجاد شائبه در مورد ماهیت صلح آمیز برنامه هسته‌ای ایران ایجاد کنند علیرغم همه این تلاش‌ها ملاحظه می‌کنید که در این گزارش نه صحبتی از عدم پایبندی آمده و نه صحبتی از انحراف برنامه هسته‌ای ایران به سمت تسلیحاتی آمده مطلقا، همه آن کاری که در این گزارش انجام شده حدود نه صفحه از ۲۲ صفحه از گزارش نبش قبر گذشته است یعنی احیای موضوعی که در سال ۲۰۱۵ براساس برجام عمدتا خاتمه داده شد، صراحتا براساس قطعنامه شورای حکام، براساس گزارش رسمی آژانس اعلام شده این موضوعات حل و فصل شده بگذریم از این که اصل موضوع هم از نظر ما کاملا ساختگی و ناموجه بود ولی به فرض این که موضوعاتی که در گذشته وجود داشته، این موضوعات در ۲۰۱۵ خاتمه یافته الان در این گزارش فعالیت‌های هسته‌ای ایران در حال حاضر هیچ شبهه‌ای در موردش وارد نشده جز این که گفته ایران باید همکاری بیشتری می‌کرد، محور این گزارش این است که در گذشته ذرات اورانیوم در چند نقطه پیدا شده و ایران نتوانسته در این مورد توضیح کافی یا توضیح لازم دهد که این ذرات از کجا آمده و به کجا رفته، یعنی نهایتا به فرض این که این ادعا هم درست باشد مربوط به ۲۰-۲۵ سال قبل است و هیچ مسئله‌ای اشاعه‌ای ندارد و صرفا مشخص است که بهانه‌ای فراهم کرده برای این که سه کشور اروپایی و آمریکا بتوانند براساس آن پیش نویس قطعنامه‌ای را ارائه کنند به شورای حکام که احتمالا این قطعنامه ظرف روز‌های همین هفته یعنی چهارشنبه، پنجشنبه در شورای حکام بحث خواهد شد.

سوال: آیا نگران کننده است؟

بقایی: ببینید دارند تکرار می‌کنند مسیری را که از سال‌های ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۶ شروع کردند کم و بیش همان مسیر است قطعاً ما با توجه به تجاربی که داریم و آنها هم البته واکنش‌های ما را دیدند به نظر من اگر اندکی معقولانه رفتار کنند و نیم نگاهی به گذشته داشته باشند که برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران کجا بود و به کجا رسید تحت همین فشار‌ها و تهدید‌ها و همین برخورد‌های نادرست نتیجه خواهند گرفت که این شیوه واقعاً جوابگو نیست، بنابراین قبلاً هم این مسیر را رفته‌اند و چیز جدیدی از این حیث نیست.

سوال: یعنی برای ما خیلی مسئله نگران کننده‌ای نیست که قطعنامه علیه ما در شورای حکام تصویب شود؟

بقایی: عرض کردم به جهت اینکه ما این مسیر را رفته‌ایم اگر قرار بود تکانه خاصی به تصمیم‌های ما، روند‌های ما مسیری که ملت ایران انتخاب کرده برای پیشرفت در زمینه فناوری هسته‌ای اگر قرار بود تغییری در اراده ما بدهد آن زمان که ما تقریبا ابتدای مسیر بودیم در سال‌های ۲۰۰۶،۲۰۰۷ بعد با پنج شش قطعنامه فصل هفتم می‌توانستند آن موقع محقق کنند قطعاً هیچ تاثیری در اراده ما برای اینکه مسیری را که مطمئن هستیم بر حق است و مبتنی بر منافع ملت ایران است هیچ تاثیری در آن نخواهد داشت.

سوال: خود آقای گروسی مدیر کل آژانس هم دارد نقش ویژه ایفا می‌کند درست است؟

بقایی: ببینید نقش مدیر کل متاسفانه نقش سازنده‌ای نیست مدیر کل می‌تواند توجیه کند که من بر اساس ماموریتی که شورای حکام به من داد وقتی می‌گوییم شورای حکام یعنی سه کشور اروپایی و آمریکا به جهت اینکه از لحاظ ترکیب شورای حکام رای کافی را دارند که قطعنامه‌ای را بگیرند، اما این توجیه، توجیه منطقی نیست به خاطر اینکه نهایتاً عبارت پردازی این گزارش توسط شخص مدیر کل و کارشناسانش تهیه شده و آنها با علم به اینکه برنامه هسته‌ای ایران صلح آمیز است در خود گزارش در چند مورد صراحتاً آمده که هیچ مسئله اشاعه‌ای در رابطه با برنامه هسته‌ای ایران مشاهده نشده با وجود این از گزاره‌های استفاده شده که امکان سوء استفاده را به تدوین کنندگان قطعنامه می‌دهد برای اینکه مدعی شوند ایران همکاری لازم را نداشته و با استناد به بعضی از مفاد اساسنامه آژانس مدعی شوند حتی مثلاً در آینده لازم است اقدامات دیگری مد نظر قرار بگیرد از جمله بحث شورای امنیت که باز عرض کردم این مسیر تکراری خواهد بود، لذا شخص مدیر کل در این رابطه مسئولیت دارد به ویژه اینکه ایشان فراتر از مسئولیت‌های فنی‌اش به عنوان بالاترین مسئول یک نهاد نظارتی بر فعالیت‌های هسته‌ای کل کشور‌ها مصاحبه‌هایی را انجام می‌دهد که این مصاحبه‌ها عملاً خودش در راستای اهداف سیاسی کشور‌هایی است که با ما مسیر تقابل را انتخاب کرده‌اند، به عنوان نمونه طبق حقوق بین الملل به صورت عام و قطعنامه ۵۳۳ آژانس بین‌المللی انرژی اتمی هرگونه تهدید علیه تاسیسات هسته‌ای کشوری منع شده، به عنوان تهدید علیه صلح و امنیت بین‌المللی تلقی می‌شود در این موارد وقتی ما مکرراً با تهدید‌های رژیم صهیونیستی و آمریکا مواجه هستیم مدیر کل حتماً باید ورود کند و محکوم کند نه اینکه سعی کند به نوعی منطق درست کند برای این تهدیدها، اینها کاملاً خلاف مسئولیت و وظایف مدیر کل است و لذا ما همیشه تاکید کردیم که اولاً مدیر کل باید وفق مسئولیت‌های فنی خودش عمل کند بدون سوءگیری و جهت‌گیری به نفع یا ضرر طرف خاص، اما متاسفانه شاهد عملکرد بی‌طرفانه مدیر کل در این مدت نبودیم.