برنامه گفت و گوی ویژه خبری میزبان آقای محمد اسلامی، معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان انرژی اتمی بود تا درباره فرصت‌ها و چالش‌های فناوری هسته‌ای توضیحاتی ارائه دهد. متن کامل این برنامه به شرح زیر است:

سوال: ما می‌خواهیم راجع به چالش‌ها و فرصت‌های فناوری هسته‌ای صحبت کنیم، اما می‌خواهیم با یک سوال خیلی صریح آغاز کنیم، ما بیش از دو دهه است که پرونده هسته‌ای مان در جریان است، شاید یکی از طولانی‌ترین و بزرگترین پرونده‌های حقوقی است که در دنیا شکل گرفته و بواسطه این پرونده مورد تحریم غربی‌ها و آمریکایی‌ها بودیم، سوال اصلی این است که آیا این همه هزینه برای این فناوری هسته‌ای ارزش آن را داشت و به لحاظ راهبردی این فناوری هسته‌ای برای ما چه دستاورد‌هایی تا الان داشته است.

اسلامی: سوال مهم و پرتکراری است. کافی است برای این که ما یک تصویری از واقعیات دنیای امروز را بدست بیاوریم یک نگاهی بکنیم به همین گفت‌و‌گو‌هایی که در داووس امسال اتفاق افتاد که سالانه تکرار می‌شود. آن جا یک فرصت نمایش جهت گیری‌ها است که ببینیم کشور‌های گوناگون که آنجا حضور پیدا می‌کنند چه جهت گیری‌هایی را دارند و روی چه نکاتی تمرکز می‌کنند و آن چیزی را که در آن محیط ابراز و ارائه می‌کنند ببینیم حول چه محور‌هایی است.

یکی از نکات برجسته فناوری‌های نوین و پیشرفته بود که در رقابت نفسگیری الان کشور‌های به ویژه توسعه یافته به دنبال این هستند که سهم خودشان و نقش خودشان و جایگاه خودشان را گسترش بدهند.

سوال: اگر آنها هم می‌خواستند این قدر هزینه بدهند آیا باز هم پیگیری می‌کردند؟

اسلامی: الان نکته مهم این است که بلوک بندی و کلوپ درست می‌شود، کلوپ‌ها شکل می‌گیرند، بلوک بندی‌ها اتفاق می‌افتد و هر کسی که با آن نظام قدرت بیاید همراه بشود و منافع آنها را تامین بکند به طور طبیعی مانعی ندارد اگر منافع آنها را تامین کند، چون مهم و شرط که همه جا خیلی راحت هم بیان می‌کنند شرط اصلی و مهم این است که منافع امریکا را رعایت بکنند، برای رعایت منافع امریکا هزینه بکنند، فناوری پیشرفته الان حوزه تعیین کننده است و مسئله است که چه کسی وارد شود و چه کسی وارد نشود.

اگر وارد شد بایستی سهم آن طرف قدرت برتر را تامین کند، این منطق در لابه لای همه صحبت‌های این گروه که باید اسمشان را گروه فشار حداکثری بگذاریم کاملا حضور داشت و شما می‌توانستید ببینید مستنداتش هم همین الان هست، چون تازه تمام شده است. موضوع اصلی بحث فناوری‌های پیشرفته است که ما، چون عضو هیچ بلوک و کلوپی نیستیم و منافع ملی ما ایجاب نمی‌کند که ما سلطه آنها را بپذیریم و تبعیت بکنیم، به طور طبیعی منطقه برای ما شده منطقه ممنوع، این یک نکته.

نکته دوم موضوع خود فناوری هسته‌ای است، شما ببینید در بحث هسته‌ای یک رویکرد وجود دارد که آشکار است و این رویکرد آشکار آژانس بین المللی انرژی اتمی است و اساسنامه آژانس است، با صراحت قوانین و مقرراتی که وجود دارد که در هر کشوری که می‌خواهد عضو بشود برای انرژی اتمی، این قوانین و مقررات را باید در پارلمان خود تصویب بکند که یکی همان موضوع پادمان و دیگری عدم اشاعه است به سمت نظامی که به آن می‌گوییم ان پی تی، این ان پی تی و پادمان در هر کشوری که به این حوزه می‌خواهد ورود پیدا کند به صورت یک قانون محلی هم بایستی در نظام قانونگذاری شان تصویب شود که ما هم از قبل از انقلاب این را داریم و عضو بودیم و به ضوابط آن پایبند هستیم.

طبق اساسنامه آژانس او وظیفه دارد که پشتیبانی کند، تسهیل گری کند، تشویق بکند، وساطت بکند، حمایت کند که هر کشوری بتواند به فناوری صلح آمیز هسته‌ای دست پیدا بکند. این صراحت قانون است و تکلیف آژانس است. اما در پس پرده، موضوعی که وجود دارد همان به بند اول برمی گردد، کنگره آمریکا در سال ۱۹۵۵ یک قانونی را گذرانده که به عنوان یک دو سه، قانون یک دو سه شناخته می‌شود این قانون صراحت دارد که هر کسی می‌خواهد وارد این حوزه‌های سه گانه شود که مربوط به حوزه هسته‌ای است، باید حتما با دولت ایالات متحده قرارداد داشته باشد وگرنه منطقه ممنوعه است و نباید ورود پیدا کند، همین الان هم فکر می‌کنم اگر اشتباه نکنم حدود ۱۸ کشور با آمریکا قرارداد دادند آن یک دو سه چیست؟ یک آن، غنی سازی اورانیوم است، دو آن، بازفرآوری است، سه آن، آب سنگین است، یعنی این قانون یک دو سه این است که شما اگر با امریکا قرارداد نداشته باشید و منافع امریکا را طبق آن ترتیباتی که در قانون آمده متعهد نباشید، نمی‌توانید وارد این حوزه بشوید.

سوال: در ان پی تی یا در اساسنامه آژانس است؟

اسلامی: نه، امریکایی‌ها است و امریکایی‌ها به شدت به دنبال این هستند و کنترل می‌کنند، جز این کشور‌هایی که الان حق وتو دارند و دارایی هسته‌ای هستند و مستثنی هستند هیچ کشور دیگری را این‌ها اجازه نمی‌دهند وارد این حوزه بشود، الان همین بحثی که عربستان کرده اخیرا هم در همین چارچوب است دارد قرارداد می‌بندد یعنی باید شرط و شروطی را می‌گذارد.

این برای کشور ما غیر از این که ما تحریم هستیم و الزاماتی که دارد و این خطوط قرمزی را که آنها دارند ما مواجهیم با آن جریان سیاسی و امنیتی که برای آن ایجاد کردند فشار حداکثری و تحریمی را که به این بهانه وضع کردند و توانستند با این فشار حداکثری و اعمال این تحریم مزاحمت‌های بیشماری را با انواع و اقسام حرکت‌های مخرب انجام بدهند، این ۲۰ سال مذاکره‌ای که همه دولت‌ها انجام دادند برای رفع این اتهامات ساختگی بود که به ایران نسبت می‌دادند و این اتهامات ساختگی در قالب پی‌ام دی در مذاکرات برجام با شرحی که نوشته شد کنار گذاشته شد، این ماهیت موضوع است، پس حقیقت این است که انحصار است و جمهوری اسلامی ایران این انحصار را شکسته و به صورت تحقیقات درون زا بدون کمک خارجی توانسته روی پای خودش بایستد.

سوال: یعنی معتقدید که ما اساسا در بحث فناوری صلح آمیز هسته‌ای به دنبال مقایسه هزینه و فایده‌ها نباید باشیم درست است؟ یعنی ممکن است شما یک هزینه سنگینی دارید می‌دهید ولی این جا اصلا بحث هزینه‌ها مطرح نیست، این منظور شما است؟

اسلامی: این صحبت دو تا بخش دارد، نکته مهم این است که دستیابی به حوزه فناوری پیشرفته، یک منطقه قرمز و ممنوعه است از نظر این نظام استکباری و بخصوص برای ما ممنوع است، چون ما تابع سیاست‌ها و اوامر آن‌ها نیستیم و کشور خودمان را بر اساس مبانی و موازین خودمان با استقلال کامل اداره می‌کنیم، نکته دوم این است که این فناوری، فناوری شکافنده است، فناوری پیش برنده است، فناوری است که خلق فرصت می‌کند و شما می‌توانید از پرتو فناوری هسته‌ای سایر علوم را توسعه اش را شتاب بدهید در همه سرفصل‌ها فناوری هسته‌ای حضور دارد و تاثیر گذار است بنابراین وقتی شما وارد می‌شوید منفعتی که ایجاد می‌شود تازه از این زمان به بعد است که شما وقتی قابلیت آن را ایجاد کردید تازه می‌توانید به کانون‌های گوناگون مصرف این را ورود بدهید و نتایج آن را بتوانید بگیرید و آن زمان بتوانید تحلیل هزینه و فایده آن را انجام بدهید.

سوال: ما الان وارد آن مرحله شدیم البته جزئی در ادامه خواهم پرسید.

اسلامی: ما همین الان در همین مسیر قرار گرفتیم. می‌توانیم از فناوری استفاده بکنیم یعنی از فناوری هسته‌ای برای پیشبرد و تاثیرگذاری آن در حوزه‌های گوناگون استفاده کنیم، ما در آغازین این راه هستیم و دستاورد‌های خیلی نفیس و ارزشمندی هم داشتیم که در ادامه همین توضیحات من تقدیم خواهم کرد.

سوال: چرا حل نشده؟ شما اشاره کردید که نگاه‌ها و نگرش‌های سیاسی وجود دارد، مسئله پی‌ام دی اشاره کردید که حل شد و ایران بار‌ها صراحتا اعلام کرده که ما دنبال سلاح هسته‌ای نیستیم در گزارش‌های آژانس هم به این اشاره شده، اخیرا گوترش دبیر کل سازمان ملل در اظهاراتی در مجمع جهانی داووس که اشاره کردید، اشاره کرد که امیدواریم ایرانی‌ها درک کنند که مهم است یک بار و برای همیشه روشن سازند که از داشتن تسلیحات هسته‌ای صرفنظر می‌کنند، چرا با وجود همه این صراحت‌هایی که ایران دارد در اعلام موضع هسته‌ای این‌ها همچنان این را درک نکردند؟

اسلامی: اگر این را نگویند چیز دیگری ندارند که بگویند، چه می‌خواهند بگویند؟ شما دقت کنید این ۲۰ سال مذاکره کردن کم است؟ ۲۰ سال بازرسی کردن کم است؟ این همه سایت‌ها را که منافقین اعلام کرده بودند این جا این‌ها دارند بمب اتمی می‌سازند همین اسامی که مردم آشنا هستند، همه را آمدند بازدید کردند و بازرسی کردند، نکته حائز اهمیت این است که یک بهانه خیلی واجد ارزش است این‌ها نمی‌توانند کنار بگذارند.

این اتهام، اتهامی است که اگر این را کنار بگذارند دلیلی ندارد بخواهند با ما مخالفت کنند، چون نه قانون به آنها اجازه می‌دهد و نه اصلا چنین تکلیفی است که این رفتار سیاسی را بکنند، کجای قانون سازمان ملل و آژانس بین المللی انرژی اتمی اجازه داده که مدیر کل یا تشکیلات آژانس وارد بحث‌های سیاسی بشود، شما ببینید همین حرف هفته پیش آقای رافائل گروسی ایشان اعلام کرد یعنی این طور اظهار کرد که ایران بهتر است برود با دولت ترامپ مسائلش را حل کند، یعنی چه؟ یعنی مشکل دولت ایالات متحده است که به پرونده هسته‌ای ایران اینگونه تاثیرگذاری می‌کند و فشار می‌آورد، اگر که فشار سیاسی نباشد و اعمال نفوذ سیاسی نباشد، جمهوری اسلامی مطابق موازین آژانس اموراتش را انجام می‌دهد و تحت شدیدترین بازرسی‌ها هم قرار دارد.

سوال: پس چرا وقتی ما می‌دانیم که اینقدر نگاه سیاسی روی این ماجرا چتر انداخته و سایه افکنده ما همچنان تمکین می‌کنیم که آن‌ها را متقاعد کنیم که بازرسی‌ها اتفاق بیفتد نظام پادمانی برقرار باشد؟

اسلامی: نکته اصلی همین جا است که تعاملات ما در جهت رفع ابهامات است و رفع مزاحمت‌ها است و دفع شر است، این تعاملات برای دفع شر است، نکته حائز اهمیت الان این است که ما بایستی برنامه خودمان را اعلام کنیم، برنامه خودمان را کاملا شفاف اعلام کردیم، یعنی شما ببینید هر کشوری در آژانس که عضویت داشته باشد بایستی چارچوب برنامه هسته‌ای خودش را هم به آژانس ارائه بدهد ما الان در سال سوم به سر می‌بریم که یک برنامه مدون ارائه کردیم، دو سه بار رفت و برگشت داشته برنامه، دریافت کردند دقیق هم خواندند، هیچ نکته ابهامی در آن ندارد، یعنی اولین بار اگر که کسی اظهار بکند که ما نمی‌دانیم چارچوب برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران چیست به استناد این مستند دیگر نمی‌تواند چنین اظهاری کند، کاملا هم شفاف است و ابعاد کاملا واضح و صریح صلح آمیز دارد که هیچ ابهامی هم در آن نیست. این که ما غنی سازی اورانیوم انجام می‌دهیم بله، کشور‌های محدودی غنی سازی اورانیوم انجام می‌دهند، درصد غنی سازی هر کدام یک کاربردی دارد و کاربرد‌های گوناگون موضوعیت پیدا می‌کند، این درصد‌هایی را که این‌ها دامن می‌زنند و دائما برای ایران هراسی به ویژه خوراک ایران هراسی است.

هم بخش نظامی ایران هم بخش هسته‌ای ایران خوراک ایران هراسی است، شما نگاه کنید همین راکتور تحقیقاتی تهران را یک طراحی امریکایی است که در قبل از پیروزی انقلاب امریکایی‌ها آن را احداث کردند، سوخت مصرف شده و سوخت مصرفی این راکتور تحقیقاتی سوخت ۹۰ درصد بوده، چندین سال سوخت ۹۰ درصدی که امریکایی‌ها تولید می‌کردند ایران خریداری می‌کرده و در این راکتور استفاده می‌کرده، بعد از پیروزی انقلاب اسلامی که این‌ها دیگر قطع کردند، خودشان سوخت ندادند رفتند، کشور آرژانتین سوخت این جا را تامین کرد و ایران خریداری می‌کرد، سوخت را کاهش دادند گفتند یک رویه جهانی است و بایستی غنای سوخت مانده راکتور‌های تحقیقاتی را کاهش بدهیم که به ۲۰ درصد کاهش پیدا کرد هنوز هم در کشور امریکا و کانادا راکتور‌هایی وجود دارد که از سوخت ۹۰ درصد استفاده می‌کنند یعنی یک آیتمی را پررنگ می‌کنند و روی آن پرتکرار جوسازی و غوغاسالاری روی آن ایجاد می‌کنند که بتوانند ذهن افکار عمومی را منحرف کنند و به سمت امیال خودشان تنظیم بکنند.
الان نکته مهم غنی سازی کانون‌هایی است که شما در حوزه تحقیقات، توسعه و پیشبرد برنامه هایتان می‌توانید داشته باشید، تولید سوخت برای این‌ها محدودیت و ممنوعیت طبق موازین خودشان و اهداف شان دارد، بخاطر همین ما، چون در آن کلوپ قرار نداریم برای ما این ممنوع است به هر دلیلی این‌ها می‌خواهند که این را نابود کنند یکی می‌گوید باید بمباران کنیم از بین ببریم، یکی می‌گوید که ما نباید اجازه بدهیم این‌ها به سلاح هسته‌ای دست پیدا بکنند، هر کدام یک اظهاری می‌کنند، ولی ما بایستی چارچوب‌هایی را که باید رعایت کنیم و شفافیت عملکرد ما هم این است که بازرسی‌ها را جمهوری اسلامی پذیرفته از گذشته و این پذیرش موجب شده که آن‌ها شدیدترین بازرسی‌ها را از ایران داشته باشند ولی از رو نمی‌روند.

یعنی شما نگاه کنید اصلا دیگر زمان به آنها اجازه نمی‌دهد، نه بستر خود محیط ما و نه زمان به آنها اجازه نمی‌دهد که به این میزان بتوانند باز افزایش بدهند از این میزانی که بازرسی دارند در حال حاضر انجام می‌دهند، ما با یک موضوع سیاسی مواجهیم نه یک موضوع فنی، نه یک موضوع حقوقی و این هم نشانه اخیر مهم آن همین حرفی است که مدیر کل زده که ایران برود مسئله خودش را با آمریکا حل کند، فرمایش دبیر کل سازمان ملل هم از همین جنس است، آن‌ها هم مطالب شان و مواضع شان برای ملت ایران و برای دولت ما روشن است.