به گزارش انعکاس شمال، چند سالی می شود که روند انتخاب رشته به سمت رشته علوم تجربی از سوی دانش آموزان نگرانی های زیادی را ایجاد کرده است. به طوری که در کنکور سال 95 رقمی بیش از 580 هزار داوطلب در رشته علوم تجربی و ارقام بسیار کمتر از این در رشته های ریاضی و علوم انسانی شرکت کردند. این روند در مازندران نیز شدت داشته و تقریباً، اغلب نخبگان دانش آموزی مازندرانی به رشته علوم تجربی گرایش پیدا می کنند. 

کارشناسان معتقدند درست است که دانش آموز باید با علاقه و استعداد شخصی به رشته تحصیلی گرایش پیدا کند اما باید به نیازهای کشور و تناسب و تعادل منطقی بازار کار نیز توجه کرد. مضافاً اینکه خیل عظیم گرایش یافتگان به رشته تجربی نیز نمی توانند وارد دانشگاه شده و پشت دروازه های دانشگاه می مانند. چون ظرفیت رشته های پزشکی  و رشته های رتبط با آن محدود بوده و این خیل عظیم داوطلبان با صرف وقت، انرژی و هزینه های فراوان تلاش بیهوده ای از خود برجای می گذارند. تلاشی که اگر در راستای دیگری صورت می پذیرفت شاید می توانست شکوفا کننده استعدادهای نوظهوری باشد.

چرا هدایت تحصیلی چالش آفرین شد؟

تیرماه سال 95 بود که تقریباً تمامی رسانه ها تیتر یک خود را به موضوع جنجال آفرین هدایت تحصیلی اختصاص دادند. چه آنکه این پدیده واحد درگیر چندین ذینفع متناقض قرار گرفته بود. در مازندران نیز در برخی شهرها از جمله قائم شهر مشکلاتی به وجود آمده و اختلافاتی پدید آمد. اغلب خانواده ها و دانش آموزان علاقه مند بودند رشته علوم تجربی را برای ادامه تحصیل انتخاب کنند. اما براساس دستورالعمل های وزارتی باید سهمیه های متناسبی برای تعیین رشته در نظر گرفته می شد. مضافاً اینکه براساس چندین سند بالادستی همچون برنامه ششم توسعه و سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، نظام آموزشی کشور باید هرسال بیشتر به سمت افزایش رشته های فنی و حرفه ای و کاردانش رفته و نظام آموزش محور به نظام مهارت محور تغییر یابد.

با تجربه های سال گذشته امسال اما بحث هدایت تحصیلی بسیار جدی تر از سال گذشته در آموزش و پرورش آغاز شده و حتی از چند ماه قبل جلسات آن در آموزش و پرورش استان ها تشکیل شد. در مازندران نیز این موضوع به طور جدی در دستور کار قرار گرفت و شیوه نامه اجرایی آن در 10 ماده در 18 اسفندماه 95 به ادارات آموزش و پرورش سراسر استان ابلاغ شد. کارگاه های آموزشی برای معاونان آموزشی و پرورشی شهرستان ها و مناطق نیز از چندی پیش آغاز شده و شیوه نامه اجرایی به طور مبسوط مورد بحث قرار گرفته است. یکی از کارگاه ها، کارگاه توجیه و تبیین شیوه نامه اجرایی هدایت تحصیلی دوره اول متوسطه (پایه نهم) بود که با حضور معاونان آموزشی و پرورشی شهرستان ها و مناطق مازندران در باشگاه فرهنگیان ساری برگزار شد.

تعادل میان علاقه شخصی و توزیع متوازن رشته ها

در این میان دو روند مهم در هدایت تحصیلی وجود دارد. روند نخست مشاوره است که بر عهده معاونان پرورشی و روند دوم عملکرد تحصیلی دانش آموز است که بر عهده معاونان آموزشی است. معاونان پرورشی علاقه مند هستند دانش آموز براساس علاقه و استعداد شخصی به رشته مورد نظر هدایت شده و معاونان آموزشی علاقه مند هستند سهم رشته ها به طور منطقی توزیع شده و توزیع متوازن مورد توجه قرار گیرد. اما مدیرکل آموزش و پرورش مازندران اعتقاد دارد در هدایت تحصیلی باید هر دو روند مورد توجه قرار گیرد.

«سید علی قاسمی» گفت: باید مدنظر داشته باشیم که هدایت تحصیلی اجباری نبوده و باید راه های آنرا برای دانش آموزان هموار کنیم. هدایت تحصیلی امری اقناعی است و باید بتوانیم به خانواده ها و دانش آموزان از جنبه های مختلف آگاهی بخشی کنیم. باید حقایق برای خانواده ها و دانش آموزان مشخص شود و یکی از مهم ترین موارد در این زمینه این است که میل مفرط به رشته تجربی برای جامعه خطر آفرین است. زیرا کشور به تعادل منطقی و تناسب در گرایش به رشته های مختلف نیاز دارد.

وی با تأکید بر داشتن تفکر سیستمی افزود: در هدایت تحصیلی باید تفکر سیستمی داشته باشیم و این را برای خانواده ها نهادینه کنیم که هر دانش آموز به مثابه جزئی از سیستم جامعه است و باید آینده کشور را در هدایت تحصیلی در نظر بگیریم. هر فرد در جامعه نقشی را بر عهده داشته و جامعه به افرادی که در رشته های ریاضی، علوم انسانی و فنی و مهارتی تحصیل می کنند نیز نیاز دارد. به ویژه جامعه امروز ما با توجه به مشکل اشتغال که مورد تأکید مقام معظم رهبری قرار گرفته به دانش آموختگان فنی و حرفه ای و کاردانش نیاز دارد.

هدایت تحصیلی درست، گام مهم توسعه کشور

مدیرکل آموزش و پرورش مازندران همچنین گفت: اگر هدایت تحصیلی درست صورت گیرد گام جدی در توسعه پایدار کشور برداشته می شود. اصلی ترین نیاز جامعه امروز توسعه است که باید در تمامی ابعاد اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی برای آن تلاش کنیم. باید توسعه درونزا داشته باشیم که مورد تأکید مقام معظم رهبری است و در اقتصاد مقاومتی بر آن تأکید دارند. باید بستر برای مصرف کالای داخلی و تولید انسان های مولد فراهم شود تا به اشتغال و توسعه پایدار دست یابیم. انسان موفق و مولد فقط دکتر شدن نیست. هرکس باید متناسب با استعدادی که دارد در جایگاهی قرار بگیرد که جامعه بدان نیاز دارد و خود را در آینه آینده کشور ببیند.

معاون آموزش متوسطه آموزش و پرورش مازندران نیز در این زمینه گفت: آموزش و پرورش مسئولیت تربیت دانش آموزان و آمادگی آنها برای ورود به جامعه و بازار کار و نقش آفرینی در عرصه های مختلف را بر عهده دارد. یکی از اصلی ترین زمینه در این عرصه بحث هدایت تحصیلی است که آماد کننده فرد برای ورود به جامعه، دانشگاه و دنیای بزرگسالی است. هدایت تحصیلی باید براساس علاقه، استعداد و به صورت آزادانه و آگاهانه صورت گیرد. در این زمینه مهم ترین نقش را معلمان بر عهده دارند که بیشترین ارتباط را با دانش آموزان داشته و می توانند با اطلاعات صحیح آنها را راهنمایی کنند.

شناسایی استعدادها، آینده شغلی و سیاست های توسعه کشور

«اسفندیار نظری» با اشاره به اهداف هدایت تحصیلی، تصریح کرد: شناسایی و شناساندن استعدادها، توانایی ها، علائق، ویژگی های شخصیتی، کمک به انتخاب آگاهانه رشته تحصیلی، آگاهی بخشی برای مسیر آینده شغلی، کمک به هدایت متوازن دانش آموزان به رشته های تحصیلی براساس سیاست توسعه کشور از جمله مهم ترین اهداف هدایت تحصیلی به شمار می آید. هدایت تحصیلی باید براساس 3 عامل عملکرد تحصیلی، بررسی های مشامره ای و ظرفیت ها و محدودیت های منطقه ای صورت پذیرد. در هدایت تحصیلی امسال از 100 نمره، 35 نمره به عملکرد تحصیلی و 65 نمره به بررسی های مشاوره ای اختصاص داده شد.

وی با بیان اینکه انتخاب نادرست رشته تحصیلی می تواند موجب افت علمی کشور، تضییع منابع اقتصادی و انسانی، بی تفاوتی و بی انگیزگی و اختلالات روانی دانش آموز شود، خاطرنشان کرد: اگر فرد آگاهانه و براساس ملاک ها و معیارهای صحیح رشته خود را انتخاب کند موفقیت تحصیلی، رضایت شغلی، پیشرفت در کار و کسب درآمد، لذت از زندگی، موفقیت اجتماعی و مطلوب و شکوفا شدن استعدادها رخ خواهد داد.

نظری با تأکید بر اهمیت شاخه کاردانش و فنی و حرفه ای گفت: براساس سند تحول بنیادین باید 48.5 درصد دانش آموزان به شاخه های فنی و حرفه ای و کاردانش و 51.5 درصد به رشته های نظری هدایت شوند. مشکل حال حاضر کشور ما اشتغال است و در این رابطه باید افراد کارآفرین تربیت کنیم. باید نیازهای شغلی کشور در نظر گرفته شده و دانش آموزان با کسب مهارت های لازم در زمینه های فنی و مهارتی توانایی های لازم را کسب کنند. 

بررسی های مشاوره ای یا عملکرد تحصیلی؟

با این حال معاون آموزشی آموزش و پرورش بابلسر معتقد است در هدایت تحصیلی باید سهم عملکرد تحصیلی دانش آموز افزایش یابد. «حسن عظیمی» گفت: وقتی از رسانه ها اعلام می شود که در هدایت تحصیلی تنها باید به علائق دانش آموزان توجه شود آیا می توان همه دانش آموزان را در رشته تجربی جای داد؟ مگر این رشته چه اندازه ظرفیت دارد؟ باید بر توازن رشته ها تأکید کنیم و سهم منطقی به هر رشته ای اختصاص دهیم.