اهل یکی از استان‌های مرکزی کشور است. دختری چادری که اوایل دهه سوم زندگی‌اش را می‌گذراند، امسال سال آخری است که در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، انسان‌شناسی می‌خواند و تصمیم دارد همین رشته را برای مقطع کارشناسی ارشد نیز انتخاب کند. «من می‌دانم که به احتمال 80 درصد و حتی بیشتر، در آینده کاری نخواهم داشت. اما با علاقه‌ای که به مبحث فرهنگ دارم، می‌خواهم همین رشته را ادامه بدم.» او از علاقه چندین ساله‌اش به حوزه علوم اجتماعی می‌گوید و مهم‌ترین دلیل ادامه تحصیل در رشته‌های علوم اجتماعی را برای محصلان این علوم، همین موضوع می‌داند: «همه کسانی که در رشته‌های علوم اجتماعی درس می‌خوانند، می‌دانند که آینده شغلی روشنی در انتظار آن‌ها نیست. اما علاقه به مطالعه مسائل اجتماعی است که آن‌ها را در این رشته پاگیر کرده است.» آمارهای سال 93 مرکز آمار، از 64 هزار نفر بیکار در میان 718 هزار نفر جمعیت فارغ‌التحصیل یا در حال تحصیل در رشته‌های علوم رفتاری و اجتماعی خبر می‌دهد. حدود 54 درصد از میان این جمعیت 718 هزار نفری، در حوزه اقتصادی غیرفعال محسوب می‌شوند و 76 درصد بیکاران این حوزه را زنان تشکیل می‌دهند. البته اوضاع بازار کار تنها برای محصلان علوم انسانی این چنین نیست؛ بلکه رشته‌های مهندسی، چه در میان شاغلان و چه در میان بیکاران، رتبه یک را دارند. حرفه‌های مهندسی بالغ بر 2 میلیون جمعیت فارغ‌التحصیل یا در حال تحصیل دارند که نیمی از این جمعیت فعال اقتصادی هستند. در سال 93، تنها 563 هزار نفر از دو میلیون نفر جمعیت مهندس کشور، زن بوده‌اند و این مساله مردانه بودن فضای این رشته‌ها را نشان می‌دهد. بیکاران رشته‌های دانشکده‌های فنی کشور، بیش از 230 هزار نفر هستند که 73 درصد آن‌ها مرد هستند. امید، فارغ‌التحصیل رشته حقوق از یکی از دانشگاه‌های دولتی کشور است. او به «صدا» می‌گوید: «برای فارغ‌التحصیلان رشته حقوق سه گزینه بیشترین طرفدار را دارد؛ وکالت، قضاوت و سردفتری. اما از سال 87 آزمون سردفتری برگزار نشده است، زیرا تعداد دفاتر اسناد رسمی در کشور بیشتر از تقاضای بازار است.» او با اشاره به این که از سال 90، داشتن مدرک پایان خدمت سربازی برای شرکت در آزمون وکالت اجباری شده؛ می‌گوید: «هرچند فارغ‌التحصیلان حقوق، با داشتن مدرک کارشناسی می‌توانند وارد بازار کار شوند، اما از سال 90 به بعد، وارد شدن مردان به بازار کار به دلیل اجباری شدن داشتن کارت پایان خدمت با حداقل 2 سال تاخیر همراه شده است.» رشته حقوق، یکی از پربازارترین رشته‌های کشور در سال 93 است که با توجه به تقاضای بالا برای این رشته در میان رشته‌های علوم انسانی، با داشتن 261 هزار جمعیت فعال، 21 درصد از آن‌ها بیکار هستند. اعداد و ارقام نشان می‌دهند که میزان بیکاری در میان فارغ‌التحصیلان رشته حقوق به نسبت سال 89، 2 درصد کاهش داشته است. اما میزان کلی بیکاری در میان جمعیت تحصیل کرده یا در حال تحصیل در طول 4 سال، به بالای یک میلیون رسیده است و 9 درصد افزایش داشته است. هرچند که نرخ کلی بیکاری از آخرین سال دهه 80 تا به امسال، کاهشی 2.4 درصدی داشته است.

10 هزار بیکار با مدرک فوق لیسانس و بالاتر

بر اساس نتایج آمارگیری نیروی کار در سال 93، از میان جمعیت 834 هزار نفری که مدرک دانشگاهی فوق لیسانس و بالاتر دارند، 84 درصد شاغل و 16 درصد بیکار هستند. 58 درصد تعداد بیکاران با مدرک عالی دانشگاهی را زنان تشکیل می‌دهند. آنچه در این آمارها قابل توجه است. جمعیتی 40 درصدی از تعداد کل افرادی است که با مدرک فوق لیسانس و بالاتر، بر اساس آمار و ارقام غیرفعال محسوب می‌شوند. زهرا امینی، دارای مدرک کارشناسی ارشد تاریخ از یکی از دانشگاه‌های برتر کشور است. او پاییز سال گذشته با نمره ممتاز فارغ‌التحصیل شده است، اما هنوز کاری ندارد. «من و همسرم در شهر کوچکی زندگی می‌کنیم و با حقوق کارمندی یک نفر، می‌توانیم زندگی نسبتا راحتی داشته باشیم.» او به «صدا» می‌گوید که هیچ کدام از همکلاسی‌های دوران فوق لیسانسش، کاری مرتبط با رشته تحصیلی شان ندارند و عموما جذب ادارات خصوصی شده‌اند و به کارهای کارمندی ساده که ربطی به رشته‌شان ندارد، مشغول‌اند. در طول چهار سال گذشته، تعداد افرادی که مدرک کارشناسی ارشد و بالاتر دارند حدودا 2 برابر شده است. میزان بیکاری این گروه نیز در این دوره چهارساله، از 7 درصد، به 16 درصد رسیده است. در میان جمعیت 75 میلیونی کشور، 9 میلیون بی‌سواد وجود دارد که از این تعداد، 2 میلیون و 4 هزار نفر فعال اقتصادی هستند. در میان بی‌سوادان بالای 15 سال کشور، نرخ بیکاری 3.5 درصد است. در واقع، نرخ بیکاری جمعیت کشور، برحسب وضع سواد و آخرین مدرک تحصیلی، در میان بی‌سوادان کشور در پایین‌ترین حد ممکن است. یکی از اصلی‌ترین دلایل می‌تواند این موضوع باشد که افراد تحصیل کرده، آماده انجام هر کاری نمی‌شوند. این مساله را می‌توان در رابطه مستقیم بین نرخ بیکاری و وضع تحصیلات مشاهده کرد. آمارها نشان می‌دهند که افرادی که مدرک فوق دیپلم و پایین‌تر دارند. با نرخ بیکاری 17 درصد، نسبت به افرادی که دارای مدرک لیسانس هستند، نرخ بیکاری کمتری دارند. در تمام این آمارها نیز، تعداد زنان شاغل و بیکار، نسبت به مردان شاغل و بیکار بیشتر است. فاطمه، اهل یکی از استان‌های غرب کشور است که در تهران دانشجوست و در کنار درس، به صورت پاره وقت و در ازای حقوقی کم، در خوابگاه کار می‌کند. «حقوق زیادی نیست، اما کمک خرج نسبتا خوبی برای است. اما دیگر نمی‌خواهم ادامه بدهم. نمی‌خواهم مهندسی باشم که سر ساعت باید در سلف خوابگاه حاضر باشد و بین دانشجوها غذا پخش کند یا در خوابگاه به عنوان کارگر شناخته شوم. بچه‌های خوابگاه با شنیدن صدایم، من را می شناسند و از این موضوع خجالت می‌کشم.»

منبع: مجله صدا